Castles
Motte-and-bailey earthworks, stone keeps and the fortified houses that replaced them.
Safle · castell
Castell Trefaldwyn
Wedi'i adeiladu yn 1223 ar ysbardun creigiog, yn lleoliad y cytundeb a gydnabu Dywysog Cymru yn 1267, a'i dynnu i lawr ar orchymyn y senedd yn 1649.
Safle · castell a maenordy
Cwrt a Chastell Tretŵr
Gorthwr crwn Normanaidd a maenordy o ddiwedd yr Oesoedd Canol yn sefyll yn yr un cae, naw deg eiliad ar wahân. Nid oes unman yng Nghymru sy'n dangos y newid yn gliriach.
Safle · castell
Castell Dolforwyn
Yr unig gastell a adeiladodd Llywelyn ap Gruffudd o'r newydd, wedi'i godi yn 1273 mewn her uniongyrchol i'r goron Seisnig a'i golli bedair blynedd yn ddiweddarach.
Safle · gwrthgloddiau castell
Castell Llanfair-ym-Muallt
Gwariodd Edward I ffortiwn yma rhwng 1277 a 1282, ac nid oes yr un garreg ohono ar ôl. Yr hyn sydd wedi goroesi yw'r set orau o wrthgloddiau castell ym Mhowys.
Safle · castell
Castell Bronllys
Gorthwr crwn o gerrig ar fwnt Normanaidd, yn gyflawn i dri llawr, ac yn un o'r gorthyrrau crwn sydd wedi goroesi orau yn y Mers.
Safle · castell a thŷ
Castell y Gelli
Porth Normanaidd, plasty Jacobeaidd wedi'i adeiladu i mewn iddo, dau dân trychinebus, deugain mlynedd o adfeiliad, ac adferiad a gwblhawyd yn 2022.
Safle · bryngaer a chastell
Castell Dinas
Safle'r castell uchaf yng Nghymru neu Loegr, tua 450 metr uwchlaw lefel y môr, wedi'i adeiladu y tu mewn i fryngaer o'r Oes Haearn a oedd eisoes yn hynafol pan gyrhaeddodd y Normaniaid.
Safle · gwrthglawdd
Mathrafal
Mae traddodiad Cymreig canoloesol yn enwi hwn yn brif lys Powys, ochr yn ochr ag Aberffraw a Dinefwr. Gwaith cylch Normanaidd yw'r hyn sydd yn y ddaear.
Safle · tŵr amddiffynadwy
Tŵr Talgarth
Tŵr carreg wrth y bont yng nghanol tref farchnad, wedi'i godi pan oedd angen rhywle ar fasnachwr i encilio iddo; ychydig iawn o'r syniad hwnnw sydd wedi goroesi yng Nghymru.