Canllaw

Ble Mae'r Pethau

Nid oes amgueddfa genedlaethol ym Mhowys, felly mae deunydd y sir wedi'i wasgaru rhwng dwsin o gasgliadau bach a dau gasgliad mawr yng Nghaerdydd ac Aberystwyth. Dyma beth sydd ble.

Mae bron popeth arwyddocaol a gloddiwyd ym Mhowys wedi gadael y sir. Nid cwyn mo hynny — mae gan y casgliadau cenedlaethol y cyfleusterau cadwraeth a'r diogelwch na all amgueddfeydd bach eu darparu — ond mae'n golygu bod dod o hyd i wrthrych fel arfer yn golygu mynd i rywle arall.

Yn y sir

Amgueddfa ac Oriel Gelf Brycheiniog, Aberhonddu. Y prif gasgliad ar gyfer de'r sir, yn hen Neuadd y Sir o 1842, gyda llys brawdlys Fictoraidd wedi'i gadw y tu mewn. Deunydd Rhufeinig o'r Gaer, casgliadau canoloesol ac ôl-ganoloesol, a chasgliad cryf o gelf leol.

Amgueddfa Powysland, y Trallwng. Y casgliad amgueddfa sirol hynaf yng Nghymru, a sefydlwyd gan Glwb Powysland yn 1874, mewn warws camlas wedi'i addasu ar y cei. Archaeoleg Sir Drefaldwyn, gan gynnwys deunydd o Ystrad Marchell a'r Breiddin.

Llety'r Barnwr, Llanandras. Nid casgliad gymaint ag adeilad cyflawn — llys Sioraidd, fflatiau'r barnwr a chwarteri'r gweision, wedi'u goleuo â nwy. Mae ganddo ei dudalen ei hun.

Amgueddfa Sir Faesyfed, Llandrindod. Casgliadau lleol ar gyfer yr hen sir, gan gynnwys deunydd o Gastell Collen.

Amgueddfa Robert Owen, y Drenewydd. Bach, am ddim, ac wedi'i chysegru i'r diwygiwr a anwyd yn y dref yn 1771.

Amgueddfa Decstilau'r Drenewydd. Gweithdy gwehyddu chwe gwydd go iawn â chartrefi'r gweithwyr oddi tano, a dyna'r pwynt: yr adeilad yw'r arddangosyn.

Amgueddfa Llanidloes, ar lawr uchaf y neuadd farchnad o'r unfed ganrif ar bymtheg, sy'n ymdrin â'r dref a mwynglawdd plwm y Fan.

Amgueddfa Gatrodol y Cymry Brenhinol, Aberhonddu. Casgliad y South Wales Borderers, gan gynnwys deunydd Rorke's Drift.

Mae gan Lanwddyn, Gwm Elan a Dan yr Ogof ganolfannau dehongli ynghlwm wrth eu safleoedd yn hytrach na chasgliadau fel y cyfryw.

Y tu allan i'r sir

Amgueddfa Cymru — National Museum Wales, Caerdydd. Dyma ble mae'r deunydd pwysig a gloddiwyd yn mynd. Mae darganfyddiadau crannog Llan-gors, gan gynnwys y tecstil brodedig, yma. Felly hefyd celc Cegidfa, deunydd o Wernvale a Phen-y-wyrlod, a chasgliad Argraffiadol y chwiorydd Davies o Gregynog.

Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, Caerdydd. Fe'i sefydlwyd gan Iorwerth Peate o Lanbrynmair. Adeiladau wedi'u hailgodi, crefftau gwledig, ac ail-greu crannog Llan-gors. Os ydych am ddeall yr adeiladau brodorol a'r crefftau gwledig a ddisgrifir ar y wefan hon, dyma ble i fynd.

Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth. Llawysgrifau, casgliadau ystadau, profiant, mapiau'r degwm, ffotograffau, a'r archifau digidol o bapurau newydd a chylchgronau y mae llawer iawn o'r wefan hon yn dibynnu arnynt.

Archifau Powys, Llandrindod. Cofnodion y sir ei hun: deunydd plwyfi, cyfraith y tlodion, ysgolion, sesiynau chwarter, ystadau a chynghorau. Nid yw llawer ohono wedi'i gatalogio ar-lein ac ni ellir defnyddio dim ohono o gadair freichiau.

Coflein a'r cofnod

Ar gyfer unrhyw safle, bydd Coflein yn dweud wrthych beth sydd wedi'i gofnodi ac yn aml ble mae'r archif. Mae Archwilio yn rhoi mynediad i'r Cofnod Amgylchedd Hanesyddol rhanbarthol.

Os ydych yn ceisio olrhain gwrthrych o gloddiad penodol, bydd yr adroddiad cloddio fel arfer yn enwi'r amgueddfa a'i derbyniodd, a bydd Coflein fel arfer yn cyfeirio at yr adroddiad.

Cyn mynd

Mae oriau agor amgueddfeydd bach yng Nghymru'n dymhorol ac yn rhan-amser yn aml, ac mae sawl un yn cael ei rhedeg gan wirfoddolwyr. Ffoniwch yn gyntaf. Mae hyn yn fwy perthnasol po leiaf yw'r amgueddfa a pho bellaf y mae o brif ffordd.